NILS Netherlands

NILS Talks: Een alternatief detentieregime?

Het strafrecht kent een aantal doelen: vergelding, afschrikking, bescherming van de maatschappij en voorkoming van herhaling. De eerste drie doelen worden gediend door de vrijheidsbeneming, en hoe die vrijheidsbeneming wordt vormgegeven, kan van invloed zijn op het laatste doel. Leven achter de tralies is al zwaar genoeg en het is niet de bedoeling dat de gedetineerde slechter uit de gevangenis komt dan hij of zij erin is gegaan. Het gedrag en de gezondheid van gedetineerden gedurende detentie is namelijk van invloed op de kans op recidive na detentie. Om die reden hebben de Universiteit Leiden en Tilburg University een onderzoek uitgevoerd naar het leefklimaat in een penitentiaire inrichting (PI). Zij beperken zich in het onderzoek tot de invloed van de regimeverandering op het gedrag en de gezondheid van gedetineerden tijdens detentie.

Het onderzoek
Onderzoeken waarbij (een aspect van) het detentieregime wordt aangepast gericht op het verbeteren van het leefklimaat is geen nieuw verschijnsel. In recente jaren zijn er in verschillende PI’s in Nederland pilots gedraaid. Echter, dit onderzoek onderscheidt zich op een aantal belangrijke punten, namelijk methode, aantal regimewijzigingen, selectie groep en omvang. Vergeleken met eerdere pilots kent dit onderzoek een controlegroep (wat een betrouwbare inschatting van oorzakelijke effecten toestaat), kent het regime meerdere aanpassingen, betreft het experiment een niet-selectieve groep gedetineerden, en is de groep gedetineerden groter.

In de Penitentiarie Inrichting Nieuwegein zijn de betrokken gedetineerden willekeurig verdeeld over twee groepen, de controlegroep met het standaard detentieregime (zoals het nu geldt) en de interventiegroep met het alternatieve detentieregime. In de interventiegroep kregen de gedetineerden een grotere mate van autonomie en betere mogelijkheden voor contact met de buitenwereld.

De autonomie werd bewerkstelligd door het zelf laten doen van boodschappen, het zelf laten koken van maaltijden, het geven van een sleutel waarmee tijdens recreatietijd de cel van buitenaf kon worden geopend en gesloten, en het geven van een pasje waarmee zelfstandig naar de arbeid en sportactiviteiten kon worden gegaan. Dit is wezenlijk anders dan het standaardregime waar de gedetineerde vrijwel niet hoeven na te denken over hun eigen handelingen, aangezien ze kant-en-klare maaltijden krijgen, het personeel moeten vragen om de cel open of dicht te doen en ze in groepen op initiatief en onder begeleiding van het personeel naar de activiteiten gaan.

De betere mogelijkheden voor contact met de buitenwereld waren het gevolg van een telefoon op cel waarmee de gedetineerden, afgezien van geblokkeerde nummers en op eigen kosten, konden bellen wie zij wilden. Verder bezoekers konden zitten in een gezellig ingerichte zaal waarin zij direct contact hadden met de gedetineerden en waarin de bewakers door de zaal liepen. In het standaard detentieregime moeten de gedetineerden de telefoon delen, komt het bezoek terecht in een kale zaal waarin ze zijn gescheiden van gedetineerden en waarin de bewakers op verhoogde stoelen zitten.

Resultaten
Uit de evaluatie van het experiment met een alternatief detentieregime blijkt dat een aanpassing van het dagelijkse regime in een penitentiaire inrichting het agressief gedrag van gedetineerden sterk verlaagt. De verandering resulteerde namelijk in een vermindering van 60 procent in het aantal incidenten van agressief gedrag van gedetineerden zoals door het personeel geregistreerd. Daarnaast wordt volgens het personeel de sfeer onder de gedetineerden in de interventiegroep minder onrustig dan in de controlegroep, en er is sprake van een daling in het door het personeel gerapporteerd slachtofferschap van enige vorm van agressie door gedetineerden. De laatstgenoemde resultaten zijn gemeten door de enquêtes die zijn afgenomen onder het personeel. Ook onder de gedetineerden zijn zulke enquêtes afgenomen en daaruit blijkt ook sprake te zijn van een daling van het slachtofferschap. Omdat de enquêtes de enige bron ervoor waren, is er over het effect van het alternatieve regime op de gezondheid van gedetineerde onvoldoende bewijs. Toch zijn het interessante resultaten. Het rapport laat duidelijk de consequenties van het alternatieve regime zien. Het is nu dan ook aan de politiek om te bepalen wat ze met de resultaten zal doen.

Geschreven door Rania Kazouti.
Bronnen:
Artikel minder agressie in gevangenis door soepeler regime.
Het eindrapport.
Kamerbrief.
Foto.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *